فیزیولوژی بلوغ

فیزیولوژی بلوغ

خصوصیات اولیه جنسی مانند رشد اندامهایی مثل رحم، تخمدانها بتدریج و آهسته و آرام در دوران طفولیت و کودکی صورت می گیرد.

اما خصوصیات ثانویه جنسی مانند رشد سینه ها و لگن خاصره یا رانها و رویش مو و... از جمله تغییراتی است که در دوران بلوغ ایجاد می شود.

علت دقیق این تغییرات هنوز در پرده ابهام است و چیزی که روشن شده این است که در ابتدای بلوغ ترکیبی از علامتهای عصبی و هورمونی[1] پیامهای ویژه ای را به بخش هایپوتالاموس مغز[2] مخابره می کنند که این پدیده به حساسیت بیشتر بدن نسبت به میزان بعضی از هورمونها می انجامد و رشد جسمانی و جنسی سریعتری را سبب می‌شود.

هایپوتالاموس، غده هیپوفیز[3]  را که غذه رهبر بدن[4] نیز خوانده می شود تحریک می‌کند و هیپوفیز با ترشخ دو هورمون «گونادوتروپیک[5]» سایر غدوات بدن را فعال تر می‌سازد که بدین ترتیب بلوغ آغاز می‌شود.

دو هورمون گونادوتروپیک عبارتند از هورمون محرک فولیکول (FSH)[6] و هورمون لوتشینی (LH)

غدوات بی مجرا یا درون ریز[7] هورمونهایی را در خون ترشح می کنند، بطور نمونه همان غده هیپوفیز که سایر غدوات را فعال تر می سازد خود هورمون رشد[8] را ترشح می‌کند كه سبب رشد سریع حجرات مختلف بدن می‎شود.

در دختران غدد فوق گرده ای آدرنال[9] هورمونهایی که سبب رشد نموی جهشی موهای بدن می شود را ترشح می کنند.

تخمدانها[10] نیز هورمونهای استروجن[11] و پروجسترون[12] را تولید کرده که نقش عمده ای در رشد پستانها و اندامهای جنسی زنانه و کنترل چرخه عادت ماهوار دارند را در خون ترشح می کنند.

بطور مثال یکی از هورمونهای استروجن، هورمون استرادیول[13] است که توسط تخمدانها ترشح شده و باعث کلان شدن پستانها و عریض شدن رانها می گردد و علاوه بر آن تغییراتی را در قشرهای چربی و شحمی زیر جلد و نسج خود جلد بوجود می آورد.

هورمونهای ترشح شده از تخمدانها فقط برای بوجود آوردن اندامهای زنانه نیستند بلکه آنها در تعامل مستقیم با سیستم عصبی، بر رفتارهای دختران نیز تأثیر می گذارند.

گفتنی است که پیش از آغاز بلوغ، هورمونهای جنسی به میزان کم و بیش یکسانی در بدن دختران و پسران وجود دارد که با آغاز بلوغ، هورمونهای جنسی ترشحشان تغییر کرده و نسبت استروجن به اندروجن[14] در بدن دختران افزایش می‎یابد و در بدن پسران عکس این کار صورت می‎پذیرد.

جهت آشنایی بیشتر و بهتر با هورمونها و عملکردهای آنان و غدواتی که آنها را ترشح می نمایند، خوب است به جدول صفحه بعد رجوع نمائید.

برخی از غدوات بی مجرا و هورمونهای آنها در دختران:

عملکرد و وظیفه هورمون ها	هورمون ها	غده
ترشح انواع هورمونها را از طریق هیپوفیز افزایش یا کاهش می‎دهد.	انواع هورمونها را آزاد می کند	هیپیوتالاموس
غده تیروئید (تایرائید) را تحریک می کند. تولید پروجسترون را افزایش می دهد. تولید استروجن و رسیدگی اووم را افزایش می دهد. ترشح هورمونهای استروئیدی را توسط غدوات آندرنال افزایش     می دهد. تولید شیر را افزایش می دهد.	TSH (محرک کننده تروئید) LH (ایجاد کننده لوتئین) FSH (محرک فولیکول) ACTH   پرولاکتین	هیپوفیز قدامی
انقباضهای رحم و تولید شیر را کنترل می کند. رگهای خونی را منقبض می‎کند و فشار خون را بالا می برد.	اکسی تولین وازوپرسین	هیپوفیز خلفی
میزان ستابولیک، رشد و بلوغ را افزایش می دهد.	تیروکسین ترییدوتیرونین	تایراید
کلسیم خون را افزایش و تپاشیم را کاهش می‌دهد.	هورمون پاراتایرائید	پارتایراید
ورود گلوکز به حجرات و ذخیره چربی ها و شحمیات را افزایش می دهد.	انسولین	پانقراص
تخمک گذاری و صفات جنسی زنانه را ایجاد می کند. باروری و حاملگی را حفظ می‎کند.	استروجن پروجسترون	تخمدانها

 

---

[1]  هورمون «Hormone» ماده کیمیاوی است که توسط یک عضویت در خون یا سیستم لنفاوی آزاده شده و به سایر عضویتهای بدن منتقل می شود و با فعالیتهایش بر دیگر اندام ها تأثیر می‎گذارد.

[2]  هایپوتالاموس Hypothalamus بخشی از مغز قدامی که در دل تالاموس قرار دارد.

[3]   هیپوفیز Hypophysis.

[4]  عذه رهبر بدن Master Gland.

[5]  هورمونهای گونادوتروپیک  Gonado tropic hormones.

[6]  هورمون محرک فولیکول Follicle Stimulating Hormones (FSH).

[7]  غدوات بدن دو نوع اند یا مجرادار مانند غدوات عرقیه و شیر و... یا بی مجرا که مستقیماً ترشح خود را در خون می ریزند که به این غدوات «Endocrine» نیز گفته می شود.

[8] .Growth

[9]  غدد فوق گرده ای: Adrenal Glands.

[10]  تخمدانها: Ovaries.

[11] - استروجن: Estrogen.

[12] - پروجسترون: Progesterone.

[13] - استرادیول: Estradiol.

[14] - اندروجن: Androgen هورمونی که در پسران ترشح شده و خصوصیات مردانگی را تبارز می‌دهد.